Nüfus ve Yerleşme

Nüfus dağılışı, piramitler, göçler ve yerleşme tipleri.

KPSS Konuları › Coğrafya

Nüfusun Dağılışını Etkileyen Faktörler

DOĞAL FAKTÖRLER: • İKLİM: Ilıman iklimler yoğun, çöl-kutup-ekvator seyrek. • YER ŞEKİLLERİ: Ovalar ve düz alanlar yoğun; dağlık, engebeli, yüksek alanlar seyrek. • TOPRAK VERİMLİLİĞİ, SU KAYNAKLARI. BEŞERİ FAKTÖRLER: • SANAYİLEŞME (İstanbul, Kocaeli, Bursa, İzmir) • TARIM (Çukurova) • MADENCİLİK (Zonguldak, Soma) • TURİZM (Antalya, Muğla) • ULAŞIM ve TİCARET TÜRKİYE'DE: • Yoğun: Marmara (İstanbul), Ege ve Akdeniz kıyıları, Çukurova, Karadeniz kıyıları. • Seyrek: Doğu Anadolu'nun yüksek kesimleri (Hakkâri, Kars), Tuz Gölü çevresi, Menteşe yöresi (dağlık, ormanlık), Taşeli Platosu. • Türkiye'nin nüfus yoğunluğu en fazla il İSTANBUL, en az TUNCELİ'dir.

Nüfus Piramitleri ve Yapı

• GENİŞ TABANLI PİRAMİT: Doğum oranı yüksek, genç nüfus fazla, ortalama yaşam süresi kısa → GELİŞMEKTE OLAN ülkeler. • DAR TABANLI (ÇAN/KAVANOZ) PİRAMİT: Doğum oranı düşük, yaşlı nüfus fazla → GELİŞMİŞ ülkeler. • Türkiye'nin piramidi zamanla daralmaktadır (doğum oranı düşüyor, yaşlı nüfus artıyor). ÖNEMLİ KAVRAMLAR: • ARİTMETİK NÜFUS YOĞUNLUĞU = Toplam nüfus / Toplam yüzölçüm • TARIMSAL NÜFUS YOĞUNLUĞU = Tarımla uğraşan nüfus / Tarım alanı (gelişmişlik göstergesi; yüksekse geri kalmışlık) • FİZYOLOJİK YOĞUNLUK = Toplam nüfus / Tarım alanı • BAĞIMLI NÜFUS: 0-14 ve 65+ yaş grubu. Çalışma çağı 15-64. • Türkiye'de nüfus sayımları: İlk 1927, düzenli sayımlar 1935'ten itibaren, 2007'den beri ADRESE DAYALI NÜFUS KAYIT SİSTEMİ (ADNKS).

Göçler

İÇ GÖÇLER (ülke içinde): • SÜREKLİ GÖÇ: Kırdan kente kalıcı taşınma. • MEVSİMLİK GÖÇ: Tarım işçiliği, yaylacılık, turizm çalışanları. • Türkiye'de yön: Kırsaldan kente, doğudan batıya. • SEBEPLERİ: Tarımda makineleşme, miras yoluyla toprak bölünmesi, iş imkânı, eğitim-sağlık hizmetleri, terör, doğal afetler. • SONUÇLARI: Kentlerde çarpık kentleşme ve gecekondulaşma, altyapı yetersizliği, işsizlik; kırsalda yaşlı nüfus artışı, tarım alanlarının boş kalması; nüfus dağılışında dengesizlik. DIŞ GÖÇLER: • Türkiye'den Almanya'ya işçi göçü (1961'den itibaren). • Mübadele göçleri (1923 Türkiye-Yunanistan). • Balkanlar'dan (Bulgaristan 1989) ve Orta Doğu'dan Türkiye'ye göçler. • BEYİN GÖÇÜ: Nitelikli iş gücünün gelişmiş ülkelere gitmesi.

Yerleşme Tipleri

KIRSAL YERLEŞMELER: • KÖY: Nüfusu 2.000'den az, tarım-hayvancılık ağırlıklı, muhtar yönetiminde. • KÖY ALTI YERLEŞMELER: Mezra, kom, oba, yayla, ağıl, dam, divan, çiftlik. YERLEŞME DOKUSU: • TOPLU YERLEŞME: Su kaynağı az, tarım alanı sınırlı yerlerde (İç Anadolu, Güneydoğu). • DAĞINIK YERLEŞME: Su bol, arazi engebeli yerlerde (Karadeniz). KENTSEL YERLEŞMELER: • Nüfusu 10.000'den fazla, tarım dışı faaliyetlerin baskın olduğu yerleşmeler. • Fonksiyonlarına göre: Sanayi (Kocaeli), ticaret (İstanbul), turizm (Antalya), maden (Zonguldak), tarım (Konya), idari (Ankara), liman (İzmir), kültür-eğitim (Eskişehir). MESKEN (KONUT) TİPLERİ: Yapı malzemesi çevreye bağlıdır — Karadeniz'de ahşap, İç Anadolu'da kerpiç, Akdeniz-Ege'de taş, Doğu Anadolu'da taş-toprak dam.

Son güncelleme: 19 Ağustos 2026