İklim Bilgisi

Sıcaklık, basınç, rüzgârlar, nem ve yağış ile dünya iklim tipleri.

KPSS Konuları › Coğrafya

Sıcaklığı Etkileyen Faktörler

• ENLEM: En temel faktör. Ekvator'dan kutuplara sıcaklık azalır. • YÜKSELTİ: Her 200 m yükseldikçe sıcaklık ortalama 1°C azalır. • DENİZELLİK-KARASALLIK: Denizler geç ısınır geç soğur → deniz etkisindeki yerlerde günlük ve yıllık sıcaklık farkı AZDIR. • BAKI: Kuzey Yarımküre'de GÜNEY yamaçlar daha sıcaktır. • EĞİM: Güneş ışınlarını dik alan yamaçlar daha çok ısınır. • OKYANUS AKINTILARI: Sıcak akıntılar (Gulf Stream) kıyıları ısıtır, soğuk akıntılar (Labrador, Kanarya) soğutur. • NEM ve BULUTLULUK: Nemli havada günlük sıcaklık farkı azdır (çöllerde fark çok yüksektir). • BİTKİ ÖRTÜSÜ ve YÜZEY ÖZELLİĞİ (albedo).

Basınç ve Rüzgârlar

• Normal basınç: 1013 mb (0°C, deniz seviyesi, 45° enlem). • YÜKSEK BASINÇ (antisiklon): Soğuk hava, alçalıcı hava hareketi, açık hava, kurak. • ALÇAK BASINÇ (siklon): Sıcak hava, yükselici hava hareketi, bulutlu-yağışlı hava. • Rüzgâr YÜKSEK basınçtan ALÇAK basınca doğru eser. • Basınç farkı arttıkça rüzgâr HIZI artar. SÜREKLİ RÜZGÂRLAR: • ALİZE: 30° dinamik yüksek basınçtan Ekvator'a. Kuzeyde kuzeydoğu, güneyde güneydoğu yönlü. • BATI RÜZGÂRLARI: 30°'den 60°'ye. Orta kuşağın yağışlarını taşır. • KUTUP RÜZGÂRLARI: Kutuplardan 60° enlemine. MEVSİMLİK: MUSONLAR (Güney-Güneydoğu Asya). Yaz musonu denizden karaya (yağışlı), kış musonu karadan denize (kurak). YEREL RÜZGÂRLAR: Meltemler (deniz-kara, dağ-vadi), Föhn (sıcak-kuru), Sirokko, Samyeli, Hamsin, Bora, Mistral, Krivetz.

Nem ve Yağış

• MUTLAK NEM: 1 m³ havadaki su buharı miktarı (gram). • MAKSİMUM NEM: Havanın o sıcaklıkta taşıyabileceği en fazla nem. Sıcaklık arttıkça artar. • BAĞIL (NİSPİ) NEM: Mutlak nem / maksimum nem × 100. Doyma oranı. • YOĞUNLAŞMA: Bağıl nem %100'e ulaşınca başlar. Ürünleri: çiy, kırağı, sis, bulut. YAĞIŞ TİPLERİ: • YAMAÇ (OROGRAFİK) YAĞIŞ: Nemli hava dağ yamacında yükselip soğuyunca. Türkiye'de Karadeniz kıyıları. • KONVEKSİYONEL (YÜKSELİM) YAĞIŞ: Isınan havanın yükselmesiyle. Ekvator ve İç Anadolu'da ilkbahar (kırkikindi) yağışları. • CEPHE (FRONTAL) YAĞIŞ: Sıcak ve soğuk hava kütlelerinin karşılaşması. Orta kuşakta, Türkiye'de kış yağışları.

Dünya İklim Tipleri

SICAK KUŞAK: • EKVATORAL: Her mevsim sıcak ve yağışlı, yıllık sıcaklık farkı çok az. Yağmur ormanları. • SAVAN: Yazı yağışlı, kışı kurak. Uzun boylu ot (savan). • ÇÖL: Çok az yağış, günlük sıcaklık farkı ÇOK YÜKSEK. Kaktüs, çalı. • MUSON: Yazı çok yağışlı, kışı kurak. Muson ormanları. ORTA KUŞAK: • AKDENİZ: Yazı sıcak-kurak, kışı ılık-yağışlı. MAKİ. • OKYANUSAL (Ilıman Deniz): Her mevsim yağışlı, sıcaklık farkı az. Yayvan yapraklı orman. • KARASAL: Yazı sıcak kışı soğuk, yıllık fark FAZLA, yağış az. Bozkır (step). • STEP: Karasalın kurak alt tipi. SOĞUK KUŞAK: • TUNDRA: Çok soğuk, kısa yaz. Yosun ve likenler. • KUTUP: Sürekli buzul. • TAYGA (Sibirya): İğne yapraklı ormanlar.

Son güncelleme: 19 Ağustos 2026