Harita ve Koordinat Bilgisi

Paralel-meridyen, ölçek türleri, izohips (eş yükselti) eğrileri ve harita hesaplamaları.

KPSS Konuları › Coğrafya

Paraleller (Enlemler)

• Ekvator'a PARALEL olarak çizilen hayali çemberlerdir. • Toplam 180 paralel vardır (90 kuzey + 90 güney). Ekvator 0° paralelidir. • Ekvator EN BÜYÜK paraleldir ve tek BÜYÜK DAİREDİR. • İki paralel arası mesafe HER YERDE yaklaşık 111 km'dir. • Kutuplara gidildikçe paralel BOYLARI kısalır. • Aynı paralel üzerindeki noktaların: ortak özellikleri ekvatora uzaklık, güneş ışını düşme açısı, çizgisel hız, gece-gündüz süresi. ÖNEMLİ PARALELLER: • Yengeç Dönencesi: 23°27' Kuzey • Oğlak Dönencesi: 23°27' Güney • Kuzey Kutup Dairesi: 66°33' Kuzey • Güney Kutup Dairesi: 66°33' Güney

Meridyenler (Boylamlar)

• Kutupları birleştiren yarım çemberlerdir. • Toplam 360 meridyen vardır (180 doğu + 180 batı). Başlangıç meridyeni GREENWICH (0°). • Tüm meridyenler BOYLARI EŞİTTİR (yaklaşık 20.000 km). • İki meridyen arası mesafe Ekvator'da 111 km, kutuplara gidildikçe AZALIR (kutupta 0). • Başlangıç meridyeni ile 180° meridyeni birlikte bir BÜYÜK DAİRE oluşturur. • İki meridyen arasında 4 DAKİKA yerel saat farkı vardır. • Aynı meridyen üzerindeki noktaların ortak özellikleri: yerel saat, öğle vakti, ekinokslarda gece-gündüz başlangıç anı.

Ölçek

• ÖLÇEK = Harita uzunluğu / Gerçek uzunluk BÜYÜK ÖLÇEKLİ HARİTALAR (ör. 1/1.000 – 1/200.000): • Ölçek paydası KÜÇÜK • Küçük alanları gösterir • AYRINTI FAZLA • Hata payı az • Aynı alan için kâğıt büyük • İzohipsler arası yükselti farkı az KÜÇÜK ÖLÇEKLİ HARİTALAR (ör. 1/1.000.000 ve üzeri): • Ölçek paydası BÜYÜK • Geniş alanları gösterir • AYRINTI AZ • Hata payı fazla • Aynı alan için kâğıt küçük HESAPLAMA: • Gerçek uzunluk = Harita uzunluğu × Ölçek paydası • Gerçek alan = Harita alanı × (Ölçek paydası)²

İzohips (Eş Yükselti) Eğrileri

• Deniz seviyesinden AYNI YÜKSEKLİKTEKİ noktaların birleştirilmesiyle oluşan kapalı eğrilerdir. ÖZELLİKLERİ: • Her eğri KENDİ ÜZERİNDE kapanır. • İç içe eğrilerde EN İÇTEKİ EN YÜKSEKTİR. • Eğriler BİRBİRİNİ KESMEZ. • SIK GEÇEN eğriler → EĞİM FAZLA (yamaç dik) • SEYREK GEÇEN eğriler → EĞİM AZ (yamaç yatık) • Eğriler arası yükselti farkına 'ekvidistans' denir; harita boyunca sabittir. ÖZEL DURUMLAR: • ÇUKURLUK: İçe doğru taranmış (tarama işaretli) eğriler. • VADİ: İzohipsler yüksek kesime doğru 'V' şeklinde girinti yapar. • SIRT: İzohipsler alçak kesime doğru çıkıntı yapar. • DELTA: Denize dökülen akarsu ağzında 0 m eğrisinin denize doğru genişlemesi.

Son güncelleme: 19 Ağustos 2026